Ngā Wāhanga A/O
E rua ngā wāhanga ka tirohia mō ngā pupuritanga i roto i te reo Māori. Mehemea ka tirohia ngā tūpou pupuri ‘t-‘ hei tauira e rua ngā tūmomo āhua (rite tonu ngā pupuritanga katoa:| Reo Māori | Reo Pākehā | |
|---|---|---|
| Tautahi | tāku / tōku | my |
| Taurua | tāu / tōu | your |
| Tautoro | tāna / tōna | his or her |
Ko te rerekētanga o ngā āhua tūpou pupuri i runga ake ko te wāhanga 'a' me te wāhanga 'o'. Ka mōhiotia ko tēhea, nā te hononga i waenganui i te kaipupuri me te mea e pupuritia ana.
Te wāhanga 'A'
Ka whakamahia te wāhanga 'a' mehemea ko te mea e pupuritia ana ko tētahi o ēnei e whai ake nei.1. He tāngata māu e tiaki, e whakahaere, me ngā mea māu e whakahaere, arā:
- he tamariki;
- he wahine/tāne;
- he rawa, he mīhini kāore e whakamahia hei waka;
- he mōkai.
- he moni;
- he pene, he pepa;
- he kapu, he naihi.
4. He kai, he inu (ehara i te wai hei inu).
Te wāhanga 'O'
Ka whakamahia te wāhanga ‘o’ mehemea ko te mea e pupuritia ana ko tētahi o ēnei e whai ake nei:- He mātua, he tuakana/teina
- He hoa
- He whaiāipo (ehara i te wahine/tāne, titiro ki runga)
- He whira, he whakaaro, he āhuatanga
- He waka
- He whare
- He mea nui i hangaia e te tangata
- He wai māori hei inu, he rongoā hoki
- He kākahu
- Ngā wāhanga o te tinana
Te wāhanga pūwātea
He wāhanga pūwātea e whakamahia ana me nga tūpou pupuritanga takitahi, arā, mō tōku ingoa, ka kīa kētia taku ingoa. Ko ēnei e whai ake nei he pupuritanga ‘pūwātea’:| Reo Māori | Reo Pākehā | Tauira | |
|---|---|---|---|
| Tuatahi | taku / aku | my | Kei hea aku pene? Where are my pens? |
| Tuaria | tō, ō | your | Ko wai tō ingoa? What's your name? |
| Tuatoru | tana, ana | his or her | Homai tana ngeru! Give me her cat! |
Kāore e whakamahia ngatahitia ngā tūpou pūwātea me ngā tūpou takitini pērā i a 'kōrua'.
WHAKAMŌHIOTANGA: He rerekētanga mō ngā wāhanga a/o, hei tauira, i ētahi wā he mōkai te hōiho, i ētahi wā he waka kē. Mehemea he mōkai, kei roto i te wāhanga 'a'; mehemea he waka, kei roto i te wāhanga 'o'. Āta whakaarohia te tikanga mō ēnei tū āhuatanga.
Ko te tikanga kia maumahara i te wāhanga 'a' (koia nei te mea poto), ā, mehemea kāore i roto i te wāhanga 'a', kei roto kē i te wāhanga 'o'